In dit artikel tracht ik in te gaan op de verschillende vormen van zadelpijn en waarom de keuze van het juiste zadel kan helpen om deze ongemakken te vermijden, of ze te verzachten.
Naast het gepaste zadel is ook een foute positie op de fiets een belangrijke oorzaak van zadelpijn. Hierop kom ik terug in een volgende blogpost.
Dit artikel is het resultaat van mijn ervaringen in de fietsenwinkel. Verder heb ik mij laten inspireren door de SQ Lab – Ergonomiegids en de artikels van Juliane Neuß over ergonomie op de fiets.
De breedte van het zadel
Het bekken is het centrale punt in ons lichaam. Van boven is de werverkolom via het heiligbeen (Afbeelding 1: C) met het bekken verbonden. En aan de zijkanten eindigen de dijbenen in de beweeglijke heupgewrichten. Vanaf het breedste punt bij de zitbotjes vormen de schaambenen een omgekeerde V. De schaambeenboog (Afb1: A) valt samen met de punt van deze omgekeerde V.
Als je rechtop fietst (+/- 90°) dragen de zitbotjes (Afb 1: B) aan de onderkant van het bekken het lichaamsgewicht. Hoe rechter je fietst hoe meer gewicht je bekken moeten dragen. De zitbotjes kunnen in principe deze hoge druk opvangen.
Naarmate je sportiever zit, lees meer voorovergebogen op de fiets, kantelt je bekken. De zitbotjes komen los van het zadel en de onderkant van het bekken (schaambenen en schaambeenboog) rust nu op het zadel. De drukpunten verplaatsen zich naar voren, in de richting van de schaambeenboog. Bovendien treedt er bij een sportievere houding ook een verschuiving op van het gewicht weg van het bekken. Er komt immers meer gewicht op je handen je handen te liggen.
Hoe sportiever je fietshouding, hoe meer je drukpunten opschuiven richting schaambeenboog en dus dichter bij elkaar komen te liggen. Wil je zadel dan mooi aansluiten bij je drukpunten, moet het dus smaller zijn in vergelijking met een rechte fietshouding.
Het is nu duidelijk dat je fietshouding een invloed heeft op het gepaste zadel. Daarnaast is ook je eigen fysionomie van tel. De afstand tussen de zitbotjes is immers verschillend van persoon tot persoon. In tegenstelling van wat algemeen wordt gedacht, zijn er op dit punt geen uitgesproken verschillen tussen mannen en vrouwen.
Als je rechtop fietst op een te smal zadel dan zal het zadel onvoldoende steun geven waar je het nodig hebt. Het zadel steunt je zitbotjes dan te dicht bij de punt van de omgekeerde V wat leidt tot te veel druk in de schaamstreek (Afb 2). Dit uit zich in een tintelend gevoel.
Zadels komen in verschillende breedtes. Als je fietshouding eerder rechtop is komt het erop aan een zadel te kiezen dat aansluit bij jouw fysionomie. Met de opkomst van de e-bike zien we dat meer mensen kiezen voor een rechte fietshouding. Immers, bij een e-bike wordt de houding van ondergeschikt belang om efficiënt vooruit te gaan. Bij Velonaut pleiten we daarom voor een meting van uw zitbotafstand. Dit helpt u alvast op weg om het zadel met de gepaste breedte te kiezen.
Een lagere neus
Wij zijn ook voorstander van zadels met een verlaagde neus of een zadelneus met opening.
Voor mannen helpt dit tegen een te hoge druk ter hoogte van geslachtsdelen. Zeker naarmate de fietshouding sportiever wordt (Afb 3).
Maar ook vrouwen hebben baat bij een verlaagde zadelneus. De omgekeerde V-vorm is vlakker bij vrouwen vergeleken met mannen, voornamelijk omdat de binnenkant van het vrouwelijke heiligbeen (Afb 1: C) lager zit dan bij mannen (Afb 4). Een verlaagde zadelneus voorkomt dus ook bij vrouwen een te hoge druk, ditmaal ter hoogte van het schaambeen.
Zowel mannen als vrouwen hebben dus belang bij een zadel waarvan de neus verlaagd is.
Hard versus zacht
De meeste klanten in de winkel vragen naar een zacht zadel, lees vervaardigd uit een zacht materiaal. Intuïtief is deze gedachte zeker te volgen. Iemand die last heeft van zadelpijn denkt al gauw dat een zachter zadel zal helpen. Zeker voor langere fietstochten is dit geen goed idee.
Tijdens het fietsen ontstaat er een ritmisch spel van ontlasting en belasting in het bekken. Van een zadel verwachten we dat het zich (in lengterichting) aanpast aan de vorm van het bekken van de fietser.
Bij een (te) zacht materiaal zal de fietser uiteindelijk diep in het zadeldek wegzakken. Dit heeft 2 negatieve gevolgen die elkaar versterken:
- In geval van een rechte fietshouding kunnen de zitbotjes hun dragende functie onvoldoende opnemen met te veel druk op de schaambenen tot gevolg.
- De combinatie van het zachte, meegaande materiaal en het diep inzakken, zorgt ervoor dat het zadeldek tijdens de volledige trapbeweging contact maakt met het lichaam, waardoor er een permantente tegendruk ontstaat die de bloedvaten, lymfebanen en zenuwen ononderbroken belast. Het zadel blijft tijdens de volledige trapbeweging als het ware kleven aan het bekken.
Het resultaat is een slechte bloedsomloop in de schaamstreek. (Afb 5 & 6)
Bij een harder materiaal daarentegen zullen de zitbotjes wel voldoende steun krijgen en zal de afwisseling ontlasting/belasting effectief leiden tot afwisselend loskomen van/contact maken met het zadeloppervlak.
Voor fietsers die langere tochten maken (1 uur of langer) raden wij dus zadels aan die niet diep inzakken.
Zadelpijn door wrijving
Wrijving kan ook leiden tot zadelpijn. Zeker wanneer minder geoefende fietsers een lange fietstocht maken, komt dit ongemak vaak voor. Het gaat dan om geïrriteerde huid ter hoogte van de contactpunten.
De oorzaak is niet zozeer te veel druk, als wel het continu over elkaar heen schuren van het zadeldek, de stof van je broek en je huid tijdens het maken van de trapbeweging.
De oplossing hiervoor ligt niet bij een ander zadel dan wel bij het gebruik van een fietsbroek (met zeemvel) of fietsonderbroek (met zeemvel). Deze broeken zijn ontworpen om de wrijving zo veel als mogelijk te neutraliseren.